Iğdır S Tipi ve Doğu Karadeniz’deki cezaevlerinde hak ihlalleri arttı

İHD, Iğdır S Tipi Yüksek Güvenlikli ve Doğu Karadeniz’de bulunan cezaevlerinde yaşanan ihlallere dair raporunu açıkladı.
Raporda, temel ihtiyaçlara ulaşımdan güvenlik zafiyetine, sağlığa ulaşım, iletişim, sosyal aktivite ve ağız içi aramaya kadar yaşanan birçok hak ihlali sıralandı.
İnsan Hakları Derneği (İHD) Merkezi Hapishane Komisyonu, Iğdır S Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi ile Doğu Karadeniz Cezaevleri’nde yaşanan ihlallere ilişkin hazırladığı raporunu İHD Amed Şubesi’nde açıkladı.
Rapor, tutsaklar ve ailelerinden gelen ihlal başvuruları sonrası yerinde tespit için Iğdır S Tipi, Rize Kalkandere L Tipi, Trabzon Beşikdüzü T Tipi ve Giresun Espiye L Tipi Kapalı Cezaevleri’nde tutulan 26 tutukluyla 22-24 Temmuz’da tarihlerinde yapılan görüşmeler sonucu hazırlandı.
Cezaevi ziyaretleri sonrası ihlallerin giderilmesi için kimi girişimlerde bulunduklarını paylaşan İHD Merkezi Hapishaneler Komisyonu Eşsözcüsü Yusuf Erdoğan, “Giresun Espiye L Tipi Kapalı Cezaevi’nde mahpusların ve ailelerinin ağız içi arama olduğuna dönük beyanları vardı. Girişimlerimiz sonucu buna son verildiği tarafımıza ulaştı. Siyasi partilerin, kurumların girişimleri sonrası hapishanelerdeki hak ihlalleri bir nebzede olsa ortadan kaldırılmış olsa da genel bir hak ihlali politikasının sürdürüldüğünü belirtmek istiyorum” şeklinde konuştu.
TESPİTLER
Ardından İHD Merkezi Hapishane Komisyonu Eşsözcüsü Nazlı Turan raporun tespit ve öneri bölümünü okudu. Raporda, heyetin tutsaklarla gerçekleştirdiği görüşmelerde edinilen tespitler şu şekilde sıralandı:
“* Ziyaret edilen hapishanelerde bulunan mahpusların tamamına yakını, ailelerine yüzlerce kilometre uzaktaki hapishanelerde tutulmaktadır. Mahpusların ailelerine yakın bir hapishaneye sevk taleplerine cevap verilmediği; taleplerin gerekçesiz olarak veya kapasite doluluğu öne sürülerek reddedildiği heyetimize aktarılmıştır. Mahpusları ve yakınlarını doğrudan etkileyen bu durumun, özel ve aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiği tespit edilmiştir.
* İdari Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri tarafından mahpusların ‘iyi halli’ olup olmadıklarına dair hazırlanan raporların genellikle hukuki dayanaktan yoksun ve soyut gerekçelere dayandığı tespit edilmiştir. Bu durum, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hakkından yararlanması gereken birçok mahpusun infaz sürelerinin uzatılmasına yol açmaktadır.
* Mahpuslar; hastane sevkleri öncesinde ‘ağız içi arama’, sevk sırasında ‘çift kelepçe’ ve muayene esnasında ‘kelepçeli muayene’ dayatmasıyla karşı karşıya kaldıklarını belirtmişlerdir. Kötü muamele yasağı ve sağlık hakkı ihlali niteliğindeki bu uygulamaları kabul etmeyen mahpusların hastaneye götürülmeyerek tedavi haklarından mahrum bırakıldıkları saptanmıştır.
* Mahpuslar, kurum veya kişilere gönderdikleri mektupların akıbeti hakkında bilgilendirilmediklerini ve bazı mektupların içerikleri nedeniyle sansürlenerek kendilerine teslim edildiğini aktarmışlardır. Bu durum haberleşme hakkının ihlali olarak tespit edilmiştir.
* Kantinlerden temin edilen ürünlerin kalitesiz ve yüksek fiyatlı olduğu aktarılmıştır. Türkiye'deki birçok hapishanede süregelen bu durum temel ihtiyaçlara erişimi zorlaştırmaktadır.
* Revire çıkma ve hastane sevk sürelerinin uzadığı, özellikle diş tedavilerindeki aksamaların sürdüğü ifade edilmiştir. Bu gecikmeler, özellikle kronik hastalar açısından sağlık hakkının ihlaline neden olmaktadır.
* Ortak alan, hobi ve atölye gibi faaliyetlerin pandemi döneminden bu yana kısıtlı uygulandığı veya tamamen durdurulduğu belirtilmiştir. Bu durum mahpusların sosyalleşmesini, iletişimini ve kişisel gelişimini engelleyen çoklu hak ihlallerine yol açmaktadır.
* Ortak alanların 7/24 kameralarla izlendiği aktarılmıştır. Bu hususta emsal yargı kararları bulunmasına rağmen uygulamanın devam ettiği ve mahpusların mahremiyet hakkının ihlal edildiği görülmüştür.
* Bazı mahpuslar, hapishaneye ilk kabullerde ‘çıplak arama’ uygulamasına maruz kaldıklarını ifade etmişlerdir. Bu uygulama kötü muamele yasağının ihlali niteliğindedir.
* Kapasite doluluğu nedeniyle bazı mahpusların yerde yatmak zorunda kaldığı tespit edilmiştir. Adalet Bakanlığı verilerinin de doğruladığı kapasite aşımı; hijyen, barınma ve sağlık haklarının çoklu olarak ihlal edilmesine yol açmaktadır.
* Farklı suç gruplarından yargılanan mahpusların aynı koridorlarda barındırıldığı ve bu durumun ciddi güvenlik riskleri oluşturduğu tespit edilmiştir.
* Yeni Yaşam vb. muhalif yayınların mahpuslara verilmediği aktarılmıştır. Yaygın olarak yaşanan bu durum, haber alma hakkının ihlali niteliğindedir.
* Oda aramaları sırasında infaz koruma memurlarının hukuka aykırı tutum sergilendikleri ve kişisel eşyalara el koydukları aktarılmıştır. Bu durum kötü muamele yasağı ile mahremiyet hakkının ihlalidir.
* TV yayınlarında yalnızca idarece belirlenen kanallara izin verilmesi, mahpusların haber alma özgürlüğünü kısıtlamaktadır.
* Duruşma veya Adli Tıp Kurumu sevklerinde, mahpusların ring araçlarıyla binlerce kilometrelik uzun yolculuklara maruz bırakılması kötü muamele yasağının ihlalidir.”
ÖNERİLERE DE YER VERİLDİ
Raporda, heyetin önerilerine ise şu şekilde yer verildi:
“*Türkiye’deki infaz mevzuatı ve politikaları uluslararası insan hakları hukukuna ve mahpus haklarına uygun hale getirilmelidir. İdare ve Gözlem Kurullarının soyut kararlarıyla tahliyelerin engellenmesi, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını ihlal etmektedir. Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi ve AİHS'in 14. maddesindeki ayrımcılık yasağı uyarınca; açık cezaevine geçiş ve denetimli serbestlik koşulları tüm mahpuslar için eşit kılınmalıdır.
* Sağlığa erişim hakları güvence altına alınmalı, koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik verilmeli ve tedavi imkânları artırılmalıdır. Sevk ve muayenelerdeki ‘çift kelepçe’ ile ‘ağız içi arama’ uygulamalarına derhal son verilmelidir. Ağır hastalar başta olmak üzere, hapishane koşullarında yaşamını tek başına idame ettiremeyen tüm hasta mahpusların tahliyesi önündeki yasal ve idari engeller kaldırılmalıdır.
* Tecrit uygulamalarına son verilmeli, infaz süreçleri insan onuruna yaraşır koşullarda yürütülmelidir. Pandemi gerekçesiyle sosyal, kültürel ve sportif faaliyetler üzerinde koyulan kısıtlamalar derhal kaldırılmalıdır.
* Gazete, dergi ve kitap kısıtlamaları kaldırılmalı; mektup ve faks gönderim ücretlerindeki artışlar geri alınmalıdır. Kürtçe yayınlara yönelik ayrımcı tutumlara son verilmelidir. Mektupların muhatabına ulaşıp ulaşmadığı konusunda mahpusların bilgilendirilmemesi bilgi edinme hakkının ihlali olup, bu aksaklık derhal giderilmelidir.
* Mahpusların ailelerinden uzak yerleşkelerde tutulması ve sevk taleplerinin gerekçesiz reddedilmesi aile hayatına saygı hakkının ihlalidir. AİHM kararları, iç hukuk ve uluslararası standartlar gözetilerek, sevk talepleri objektif kriterlerle değerlendirilmeli ve mahpuslar ailelerinin bulunduğu veya yakın olan hapishanelere nakledilmelidir.
* Yemeklerin besin değerleri artırılmalı ve aşırı yağlı yemek sunumuna son verilmelidir. Özel diyeti bulunan hastalar için doktor raporlarına uygun diyet yemekleri düzenli olarak sağlanmalıdır.
* Kantinlerdeki ürün çeşitliliği artırılmalı ve fahiş fiyat politikasına son verilerek ürünlerin makul fiyatlarla sunulması sağlanmalıdır.
* İnsan onurunu zedeleyen ve kötü muamele yasağını ihlal eden çıplak arama uygulamasına derhal ve tamamen son verilmelidir.”
Raporun tamamına (https://www.ihd.org.tr/icerik/dogu-karadeniz-igdir-hapishaneleri-raporu) buradan ulaşabilirsiniz. (MA)
12:57
Haber tarihi: 26 / 09 / 2026
Haber Okunma: 248
Haber Yorumları: 0
Henüz yorum bulunmamaktadır. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.