Baro İnsan Hakları Komisyonu'ndan Iğdır S Tipi Cezaevi raporu (video)

İnsan Hakları Haftası kapsamında Iğdır Barosu İnsan Hakları Komisyonu cezaevindeki hak ihlalleri raporunu açıkladı.

Iğdır Barosu toplantı salonunda yapılan açıklamada Iğdır Barosu İnsan Hakları Komisyonu üyeleri katılım sağladılar. Av. Engin Kızılay’ın okuduğu raporu olduğu gibi dikkatlerinize sunuyoruz.

“Iğdır Barosu İnsan Hakları Komisyonu olarak, temel hak ve özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi amacıyla faaliyet göstermekteyiz. Bu bağlamda, cezaevlerindeki ve geri gönderme merkezlerindeki yaşam koşullarını ve mahpusların haklarına erişimlerini izlemek amacıyla düzenli çalışmalar yürütmekteyiz.

Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından 09.11.2017 tarihinde Iğdır ili Küllük Köyü mevkiinde inşasına başlanan Iğdır S Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu'nun inşası tamamlanarak; 480 kişi kapasiteli Açık İnfaz Kurumu ve 552 kişi kapasiteli S Tipi Kapalı İnfaz Kurumuna 17.07.2020 tarihinde mahkum kabul işlemlerine başlanmıştır. Mahkum kabulü başladığı tarihten bugüne kadar çeşitli sorunlarla sürekli gündemde olan cezaevine ilişkin aylık periyotlarla yaptığımız görüşmeler neticesinde var olan sorunları ve talepleri tespit ediyoruz.

Iğdır S Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutulan Sezer Alan 20 Şubat 2022 tarihinde, Sinan Kaya 20 Mart 2022 tarihinde  Ümit Acar 2023 yılında, Ercan Çakar 25 Mayıs 2024 tarihinde, 29 Ekim 2024 tarihinde ise Adnan Karayiğit yaşamını yitirmiştir. İlgili kurumlar, bu ölümlerin intihar olduğunu iddia etmişlerdir.

2024 yılı genel raporumuz, Iğdır S Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu, Iğdır Açık Ceza İnfaz Kurumu ve Iğdır Geri Gönderme Merkezi'ndeki insan hakları durumunu değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Bu yıl içerisinde komisyonumuz, cezaevindeki onlarca mahpusla (tutuklu/hükümlü, kadın/erkek, adli/siyasi) ve geri gönderme merkezindeki çeşitli kişilerle farklı zamanlarda görüşmeler gerçekleştirmiştir. Ayrıca, ilgili Ceza İnfaz Kurumu Savcısı ve Kapalı Cezaevi Müdürü ile yapılan görüşmeler sonucunda elde edilen bilgiler ışığında bu rapor hazırlanmıştır.

Raporda, cezaevlerindeki ve geri gönderme merkezindeki yaşam koşulları, sağlık hizmetlerine erişim, iletişim hakları, disiplin uygulamaları ve sosyal faaliyetlere katılım gibi temel alanlardaki değerlendirmeler ile bu alanlarda tespit edilen hak ihlalleri detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Tespitlerimiz doğrultusunda, raporda yer alan öneriler, cezaevindeki ve geri gönderme merkezindeki insan hakları standartlarının ulusal ve uluslararası mevzuata uygun şekilde geliştirilmesi için yol gösterici nitelikte olup, basına ve kamuoyuna sunulmak üzere düzenlenmiştir.

Bu raporun, cezaevindeki ve geri gönderme merkezindeki yaşam koşullarının iyileştirilmesine ve insan haklarının korunmasına yönelik çalışmalara katkı sağlamasını temenni ediyoruz.

2. KAPALI CEZAEVİ TESPİTLERİ

a. Hastane ve Revir

i. Taleplerin Geç Karşılanması. Hastane sevklerinde uzun süreli gecikmeler olduğu ve revir taleplerinin zamanında karşılanmadığı yapılan görüşmeler neticesinde tespit edilmiştir. Sinüzit, hemoroit, kalp, psikolojik sorunlar ve benzeri rahatsızlıkları olan mahkumlar, tedavi için aylarca beklemek zorunda kalmıştır. Bunun yanısıra ağrılarının çok fazla olduğunu belirten mahkumlar için, acil müdahale ile sağlığa erişimleri sağlanmamıştır.

ii. Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Cezaevlerinde hastane ve revir hizmetleri, mahkumların sağlık hakkını korumak ve fiziksel iyilik hallerini sürdürebilmelerini sağlamak amacıyla ulusal ve uluslararası mevzuatta düzenlenmiştir. Anayasa'nın 17. maddesi, herkesin yaşama hakkını ve maddi-manevi varlığını koruma hakkını güvence altına alırken, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 68. maddesi, mahkumların sağlık hizmetlerine zamanında ve etkin şekilde erişimini zorunlu kılar. Ayrıca, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik, revir ve hastane hizmetlerinin düzenli ve mahkumların ihtiyaçlarına uygun şekilde sunulmasını hükme bağlamaktadır.Uluslararası düzeyde, Birleşmiş Milletler Mandela Kurallarının 24. ve 27. maddeleri, mahpusların sağlık hizmetlerine erişimlerinin cezaevi dışındaki bireylerle eşit şekilde sağlanması gerektiğini ve ciddi sağlık sorunlarında derhal hastaneye sevk edilmelerinin zorunlu olduğunu belirtir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sağlık hizmetlerine erişimdeki ihmalleri insanlık dışı muamele olarak değerlendirmektedir. Ancak somut uygulamalarda, hastane sevklerindeki gecikmeler, revir hizmetlerinin yetersizliği ve kronik hastalığı bulunan mahkumların düzenli kontrol edilmemesi, bu düzenlemelere aykırılık teşkil etmektedir. Bu durum, mahkumların yaşam hakkını doğrudan tehdit ederek, sağlık hakkının ihlali anlamına gelmektedir.

b. İlaç

i. İlaç Temin Süresi.Mahkumlar, ilaç temininde ciddi gecikmeler yaşadıklarını belirtmiştir. Sürekli kullanılması gereken ilaçlar bazı durumlarda 1,5 ay gecikmeyle temin edilmiş, kimi mahkûmlar ise 10- 20 günlük gecikmeler yaşadıklarını ifade etmiştir. Özellikle epilepsi gibi kronik rahatsızlıkları bulunan mahkumlar, kriz anlarında yetersiz tıbbi müdahaleler ile karşılaşmış ve bazı durumlarda kötü muamele gördüklerini belirtmişlerdir. Bu kötü muameleler ise genel olarak cezaevi personelinin, mahkumun hastalık/ kriz nöbetini gerçekçi bulmaması, mahkumun kendisine gelmesi için fiziki müdahale, hatta darp boyutuna ulaşan müdahalelere başvurulduğu belirtilmiştir.

İlaç Değişikliğinde Keyfiyet

Mahkumlardan birinin yaşadığı uygulamaya göre mahkumun ihtiyacı olan ilaç mahkuma verilmiş, ertesi günü ise muadil olduğu belirtilerek farklı bir ilaç mahkuma verilmiştir. Mahkum, verilen diğer ilacın kendisine iyi gelmediğini ve rahatsız olduğunu belirtmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat.Cezaevlerinde ilaç temini, mahkumların sağlık hakkının bir parçası olarak ulusal ve uluslararası mevzuatta güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 17. maddesi, herkesin yaşama ve maddi-manevi varlığını koruma hakkını düzenlerken, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 71. maddesi, mahkumların sağlık hizmetleri kapsamında düzenli ve zamanında ilaçlara erişimini zorunlu kılar. Ayrıca, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik, mahkumların reçeteli ilaçlarının kesintisiz olarak temin edilmesi gerektiğini açıkça belirtmektedir. Uluslararası düzeyde, Birleşmiş Milletler Mandela Kurallarının 27. ve 31. maddeleri, mahpusların tedavilerinin aksamaması için ilaç temininin düzenli şekilde sağlanmasını vurgular. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise, sağlık hizmetlerindeki ihmalin ve ilaç teminindeki aksaklıkların insanlık dışı muamele teşkil edebileceğine hükmetmektedir. Ancak uygulamada, ilaç teminindeki gecikmeler, reçeteli ilaçların temin edilememesi ve düzenli kullanılması gereken ilaçlara erişimdeki kesintiler, bu düzenlemelere aykırılık teşkil etmekte ve mahkumların yaşam hakkı ile sağlık hakkını ihlal etmektedir. Bu durum, özellikle kronik hastalığı bulunan mahkumlar için ciddi sağlık riskleri yaratmaktadır.​

​​​​

c. Arama

Detaylı Arama. Aramalar sırasında (özellikle cezaevi savcısı eşliğinde yapılan aramalarda) mahkûmların kişisel eşyalarına zarar verilmediği ancak olabildiğince detaylı arama yapılarak mahkûmun yaşam alanının toplanmayacak şekilde dağıtıldığı sıklıkla belirtilmiştir. Bunun yanı sıra özellikle siyasi mahkûmların üzeri detaylı aranmakta ve çorap sıyırarak arama, ayakkabı içi araması uygulamaları yapıldığı belirtilmiştir.

Baskın Arama. Rutin olmamakla beraber kimi zaman baskın şeklinde yapılan aramalarda eşyaların bilinçli olarak dağıtıldığı ve mahkumların zor durumda bırakıldığı kaydedilmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Cezaevlerinde arama uygulamaları hem ulusal hem de uluslararası mevzuatta mahkumların temel haklarına saygı çerçevesinde düzenlenmiştir. Anayasa'nın 20. maddesi, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesi gerektiğini vurgular ve bu kapsamda özel hayatın gizliliği ilkesini koruma altına alır. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 34. maddesi ise, cezaevlerinde arama işlemlerinin mahkumların kişilik haklarına uygun şekilde yapılması gerektiğini hükme bağlar. Aynı zamanda, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik, arama işlemlerinin keyfi şekilde değil, şeffaf ve insan onuruna saygılı bir biçimde gerçekleştirilmesi gerektiğini açıkça belirtir. Uluslararası düzeyde ise, Birleşmiş Milletler Mandela Kurallarının 50. ve 51. maddeleri, mahkumların kişisel eşyalarının arama sırasında gereksiz yere dağıtılmaması ve onurlarının korunması gerektiğini vurgular. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) yerleşik içtihadında, cezaevlerinde yapılan aramaların ölçülü, gereklilik esasına uygun ve insan onuruna saygılı olması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, somut uygulamalarda, arama sırasında mahkumların eşyalarının zarar görmesi, çıplak arama gibi uygulamaların siyasi mahkumlara karşı ayrımcı şekilde gerçekleştirilmesi ve keyfi baskınlarla eşyaların dağıtılması hem ulusal hem de uluslararası mevzuata aykırı hak ihlallerine yol açmaktadır.

d. Kötü Muamele ve Ayrımcılık

Cezaevi personeli tarafından özellikle siyasi mahkumlara yönelik ciddi kötü muamele ve ayrımcılık yasağını ihlal eder nitelikte uygulamanın olduğu dikkat çekmiştir. Bu kapsamda siyasi mahkumlardan bazılarının avukat görüşmesi öncesinde ve sonrasında  ayakkabı çıkartılması ve hatta avukat görüşü bittikten sonra avukatın göreceği bir yerde hem avukatı hem mahkumu rencide edecek şekilde bu işlemin yapılması, aile ziyaretlerinde ailelerinin iki defa aranması, koğuş içi huzursuzluklarda müdahalenin göz ardı edilmesi dikkat çekmiştir. Bunun yanında siyasi ve adli mahkumların iddialarına göre yumuşak odaya (süngerli oda) mahkumun götürüleceği belirtilerek kameranın görmediği alanlarda cop kullanmak suretiyle darp gerçekleştiği, mahkumun hastalık sebebiyle kriz geçirmesi anında yumuşak dokusuna yönelik travmaların olduğu birden çok mahkum tarafından ifade edilmiştir. Ayrıca provokatif bir şekilde “hasta değilsin yalan söylüyorsun” / “sen daha arama görmemişsin, sen daha ölmedin mi, burası Iğdır kim seni soracak, akıllı ol, yoksa seni deli mahkumların yanına atarız” söylemleri yanı sıra, hakaret ve suçlama içerikli “terörist”gibi  söylemlerin cezaevi personeli tarafından kullanıldığı da kaydedilmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Kötü muamele ve ayrımcılık yasağı, ulusal ve uluslararası mevzuatta cezaevleri bağlamında güçlü bir şekilde düzenlenmiştir. Anayasa'nın 10. maddesi, herkesin kanun önünde eşit olduğunu ve hiçbir kişi ya da gruba ayrımcılık yapılamayacağını açıkça belirtirken, 17. maddesi, kimsenin işkenceye, eziyete veya insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya ya da muameleye maruz bırakılamayacağını vurgular. Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 2. maddesi, cezaevlerinde insan onuruna saygıyı temel ilke olarak kabul eder ve infaz sürecinde ayrımcılığın kesinlikle yasak olduğunu ifade eder. Uluslararası düzeyde, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 3. maddesi, işkence yasağını mutlak bir hak olarak düzenler ve 14. maddesi, ayrımcılığı yasaklar. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Mandela Kuralları (Mahpuslara Muamele Standardı) da, mahkumların insan onuruna uygun koşullarda tutulmasını zorunlu kılar ve hiçbir ayrımcılık yapılmamasını vurgular. Özellikle cezaevlerinde kötü muamele ve ayrımcılık iddialarının önlenmesi için şeffaf bir izleme mekanizması oluşturulması gerektiğini belirtir. Ancak, somut uygulamalarda bu hükümlerin ihlal edilmesi, mahkumların fiziksel ve psikolojik olarak zarar görmesine yol açmakta ve insan hakları ihlallerini derinleştirmektedir.

e. Sosyal Aktiviteler ve Spor

Cezaevlerinde sosyal aktivitelerin ve spor olanaklarının yetersiz olduğu, haftada bir defa yapılan spor etkinliklerinin ya çok kısa sürdüğü ya da tamamen iptal edildiği belirtilmiştir. Resmi ve dini tatiller nedeniyle sıkça iptal edilen spor etkinlikleri, mahkumların rehabilitasyon sürecini olumsuz etkilemektedir. Bunun yanısıra mahkuma kullandırılan spor aktivitesine ise tek başına çıkarılması şeklindeki uygulamanın hakkın etkili şekilde kullanılmasına zarar verdiği gözlemlenmiş olmakla beraber mahkumun bu konuda başka bir mahkumla aktiviteye çıkarılması talebine olumlu yanıt verilmediği de kaydedilmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Cezaevlerinde spor, sosyal faaliyetler, kurslar ve atölyeler, mahkumların fiziksel ve zihinsel sağlığını korumak, rehabilitasyon süreçlerini desteklemek amacıyla hem ulusal hem de uluslararası mevzuatta düzenlenmiştir. Anayasa'nın 42. maddesi, herkesin eğitim hakkına sahip olduğunu belirtirken, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 62. maddesi, hükümlülerin kişisel gelişimlerini desteklemek amacıyla eğitim ve iyileştirme faaliyetlerinin düzenlenmesini zorunlu kılar. Ayrıca, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik, mahkumlara yönelik atölye çalışmaları, kurslar ve spor etkinliklerinin sağlanması için kurumların gerekli düzenlemeleri yapması gerektiğini ifade eder. Uluslararası düzeyde, Birleşmiş Milletler Mandela Kurallarının 23. ve 105. maddeleri, mahkumların fiziksel sağlığını korumak ve rehabilitasyon süreçlerini desteklemek için düzenli spor aktiviteleri ve eğitsel programların sağlanmasını zorunlu kılar. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mahkumların sosyal izolasyondan korunması ve rehabilitasyon süreçlerinin desteklenmesi için sosyal faaliyetlerin önemine dikkat çeker. Ancak somut uygulamalarda, spor etkinliklerinin iptali, atölye ve kursların düzenlenmemesi ya da yetersizliği, mahkumların fiziksel ve zihinsel iyilik halini olumsuz etkilemekte ve bu hakların ihlal edilmesine neden olmaktadır. Bu eksiklikler, ulusal ve uluslararası düzenlemelerle bağdaşmamaktadır.

f. Beslenme ve Hijyen

Mahkumlar yemeklerin hijyenik olmadığını, menülerin kısıtlı ve diyet yemek taleplerinin karşılanmadığını ifade etmiştir. Yemekler hakkında duyulan rahatsızlığın özellikle kapalı cezaevinde mevcut olması ve bu konuda görüşülen mahkumların neredeyse hepsinin hemfikir olması dikkat çekmiştir. Tuvalet ve banyolardaki hijyen malzemelerinin eksikliği ve sıcak suyun yetersizliği de sıklıkla şikayet edilen konular arasında yer almıştır.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Cezaevlerinde beslenme ve hijyen koşulları, mahkumların temel yaşam hakkını korumak ve insan onuruna uygun bir yaşam sağlamak amacıyla hem ulusal hem de uluslararası mevzuatta düzenlenmiştir. Anayasa'nın 56. maddesi, herkesin sağlıklı bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu güvence altına alırken, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 65. maddesi, mahkumların yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmelerinin sağlanmasını ve hijyenik koşulların oluşturulmasını zorunlu kılar. Ayrıca, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik, yemeklerin kalite ve hijyen standartlarına uygun olmasını ve mahkumların temizlik ihtiyaçlarının karşılanmasını düzenler. Uluslararası düzeyde, Birleşmiş Milletler Mandela Kurallarının 22. ve 35. maddeleri, mahkumların sağlıklı ve besleyici yemeklere erişiminin sağlanması ve cezaevi ortamında hijyen standartlarının korunması gerektiğini belirtir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, kötü hijyen ve yetersiz beslenme koşullarını insanlık dışı muamele olarak değerlendirmektedir. Ancak, somut uygulamalarda, yemeklerin hijyenik olmaması, diyet yemek taleplerinin karşılanmaması, banyo ve tuvaletlerin yetersizliği gibi sorunlar hem ulusal hem de uluslararası düzenlemelere aykırılık teşkil ederek mahkumların yaşam hakkını ihlal etmektedir. Bu durum, mahkumların fiziksel ve ruhsal sağlığını ciddi şekilde etkilemektedir.

g. İdareye Verilen Dilekçeler

Mahkûmlar tarafından cezaevi idaresine verilen dilekçelerin çoğunlukla yanıtsız bırakıldığı veya çok geç yanıtlandığı belirtilmiştir. Bazı durumlarda dilekçelerin evrak kayıt numarası verilmeden işleme alındığı, bazı durumlarda verilen evrak kayıt numarasının eski tarihli olduğu ifade edilmiştir. Bunun dışında içeriği şikayet ile alakalı olan dilekçelerin bilhassa işleme alınmadığı ve şikayet dilekçesi sahibi mahkumun sözlü olarak cezaevi personeli/ idaresi tarafından ikna edilmeye çalışıldığı belirtilmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat.Anayasa'nın 74. maddesi dilekçe hakkını güvence altına alırken, Ceza İnfaz Kanunu'nun 6. maddesi mahkumların şikayet ve dilekçe haklarını düzenler. Ancak somut uygulamada bu hakların ihlal edilmesi, mahkumların adalete erişimini engellemektedir.

h. Kadın Mahkumlar Özelindeki Sorunlar

Kadın mahkumlar cezaevinde ayrımcılığa maruz kalmaktadır. Kadın mahkumlar için cezaevine kadın doğum uzmanı gelmemektedir. Cezaevlerinde sıklıkla rastlanan kadın hastalıkları ve özellikle rahim kanserleri türü hastalıklar için rutin kontrollerin yapılması gerekmektedir. Kadın mahkumlar, kantinde kişisel bakım ürünlerine erişimde ciddi sorunlar yaşadıklarını, mevcut ürünlerin ihtiyaçları karşılamadığını belirtmiştir. Bunun içerisinde bilhassa hijyen ürünlerine erişimde sorunlar yaşandığı dile getirilmiştir. Özellikle kadın mahkumlar tarafından kullanılan, cımbız, ağda ve benzeri ürünlerin kantinde her zaman bulunmaması veya satılan ürününün niteliğinin kötü olması, başka ürün talebinin karşılanmaması şeklinde sıralanabilecek sorunlar mevcuttur. Ayrıca erkek kuaförünün bulunmasına rağmen kadın kuaförü gibi hizmetlerin eksikliği ve sosyal aktivitelerde erkeklere kıyasla ayrımcılık yapıldığı ifade edilmiştir. Atölye ve kurs hizmetinde yaşanan kadın personel sıkıntısı kadın mahkumlara bu haklarının kullandırılmaması sonucunu doğurmaktadır. Cezaevi müdürü ile yapmış olduğumuz görüşmede Iğdır Halk Eğitim Merkezi ile yapılan görüşmeler sonucu kadın mahkumlar için de kurs açılacağı belirtilmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Anayasa'nın 10. maddesi kanun önünde eşitlik ilkesini düzenlerken, Mandela Kuralları kadın mahkumların özel ihtiyaçlarına uygun düzenlemeler yapılmasını zorunlu kılar. Ancak uygulamada bu düzenlemelere uyulmadığı ve kadın mahkumların ayrımcılığa maruz kaldığı görülmektedir.

i. Siyasi-Adli Mahkum Ayrımı

Siyasi mahkumların adli mahkumlara kıyasla daha kötü koşullarda tutulduğu belirtilmiştir. Adli mahkumlar üç dört kişilik odalarda tutulmasına rağmen kısa süreli cezası olsa bile siyasi mahkumların tekli odalarda ve tecrit koşullarında tutulduğu yapılan görüşmeler sonucu tespit edilmiştir. Spor aktivitelerine çıkışlarında "terör-taraflı" başlıklı evrakları imzalamaya zorlandıkları bir mahkum tarafından belirtilmiştir. Bunun dışında başka bir siyasi mahkumun ise kendisine yönelik bir cezaevi personelinin “terörist” şeklinde hakaret ettiği, bu hakarete karşı 12 defa yazılı şikayette bulunduğunun ancak bu müracaatlarının kayda alınmadığını belirtmiştir. Ayrıca siyasi mahkumlardan bazılarının, istememelerine rağmen, çeşitli resmi kurum ismi belirtilerek veya avukat geldiğini belirterek kim olduklarını bilmedikleri ve psikolojik baskı uygulayan kişilerle görüştürüldüklerini birden fazla mahkum ifade etmiştir.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat.Anayasa'nın 10. maddesi kanun önünde eşitlik ilkesini düzenlerken, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 14. maddesi ayrımcılık yasağını içerir. Ancak uygulamada, bu ilkelerin ihlal edildiği ve siyasi mahkumların sistematik ayrımcılığa maruz kaldığı görülmektedir.

j. İletişim Hakları

i. Telefon ve Görüş.Mahkumların telefon ve fiziki görüş haklarının kısıtlandığı, bir çok cezaevinde bulunan görüntülü görüşme olanağının sağlanmadığı, fiziki görüşlerdeki sürelerin kısıtlandığı, mahkum ailelerinin birden fazla aramaya gerekçesiz bir şekilde tabi tutuldukları, bu aramalardaki sürenin görüş süresinden eksiltildiği, siyasi ve adli mahkumların aynı görüş zamanına denk getirilmesi sebebiyle mahkumun bu hakkını gereği gibi kullanamadığı, ayrıca yabancı uyruklu mahkumların aileleriyle iletişim kurmalarında evrak eksiklikleri nedeniyle sorun yaşandığı belirtilmiştir.

Mektup, Posta, Kargo. Mahkumlar mektuplarının geciktirildiğini veya hiç teslim edilmediğini belirtmişlerdir. Bunun dışında mahkumlara çeşitli gerekçelerle iç posta kısıtlaması getirildiği, kargoların iki ayda bir açıldığı belirtilmiştir. Gurbet mahkumlarının kişisel ihtiyaçları gözetildiğinde ve aile ziyaretlerinin çok uzun aralıklarla yapılması veya hiç yapılmaması durumu gözetildiğinde kargolarının iki ayda bir defa şeklinde açılması ciddi mağduriyetlere neden olmaktadır. Cezaevi idaresi kargoların iki ayda bir açılmasının yönetmelik gereği olduğunu, kargoların hediye statüsünde olduğu ve ancak iki ayda bir teslim edilebileceği belirtilmiştir. Ancak kargoların çoğunluğunun temel ihtiyaçlar için gönderildiği çok açıktır. Bu keyfi uygulama ile kargoların verilmemesi, Türkiye’nin diğer ucunda olan ve ulaşım imkanlarının yetersiz olduğu bir ilde bulunan mahkumlar için ciddi mağduriyetler doğurduğu aşikardır.

Ulusal ve Uluslararası Mevzuat. Cezaevlerinde iletişim hakları, mahkumların aile bağlarını korumaları, sosyal destek almaları ve rehabilitasyon süreçlerine katkı sağlanması amacıyla ulusal ve uluslararası mevzuatta güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın 22. maddesi, haberleşme özgürlüğünü temel bir hak olarak düzenlerken, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 67. maddesi, mahkumların belirli kurallar çerçevesinde telefon görüşmesi yapma, mektup alıp gönderme ve ziyaretçileriyle görüşme haklarını düzenler. Ayrıca, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik, iletişim haklarının kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla sınırlamalar getirse de bu hakların etkin kullanımını teşvik eder. Uluslararası düzeyde, Birleşmiş Milletler Mandela Kurallarının 58. ve 59. maddeleri, mahkumların aileleriyle düzenli ve güvenli iletişim kurabilmelerini temel bir hak olarak kabul eder. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, iletişim haklarının kısıtlanmasını mahkumların aile hayatına saygı hakkının ihlali olarak değerlendirmektedir. Ancak uygulamada, mektupların geciktirilmesi veya teslim edilmemesi, telefon görüşmelerinin sınırlanması ya da keyfi şekilde engellenmesi, yabancı uyruklu mahkumların evrak eksiklikleri nedeniyle iletişim kuramaması gibi sorunlar, bu düzenlemelere aykırılık teşkil etmekte ve mahkumların iletişim haklarını ihlal etmektedir. Bu durum, mahkumların sosyal izolasyonunu artırarak rehabilitasyon süreçlerini olumsuz etkilemektedir.

KAPALI CEZAEVİ İDARESİ ile GÖRÜŞMEYE DAİR NOTLAR

Komisyonumuz tarafından Iğdır S Tipi Kapalı Cezaevi Müdürü ile yapılan görüşme neticesinde komisyonumuz üyeleri tarafından mahkum sorunları anlatılmış olup çözüm olanakları üzerinde görüşme sağlanmış, ayrıca idare tarafından gözlenen sorunlar ve çözüm önerileri aşağıda maddeler olarak sıralanmıştır.

1- Iğdır S Tipi Kapalı Cezaevi, Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi olarak Samsun Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’ne bağlanmıştır. Ancak Samsun’daki ilgili hastane idaresi sürekli yerimiz yok diyerek hastaları kabul etmemektedir. Adli tıp raporuyla, cezaevinde kalamaz ama dışarıya da salınamaz durumda olan kişiler hastanede yer olmadığı gerekçesiyle cezaevinde tutuluyor. Delilik derecesinde olan bu kişiler genellikle intihar girişiminde bulunmaktadır. Şimdiye kadar S tipinde onlarca intihar girişi olmuştur. Bölgedeki diğer cezaevleri Elazığ’a bağlıdır. Samsun yetersiz ve uzak kalmaktadır. Yüksek güvenlikli mahkumlar için 5 yatak kapasitesi olduğu belirtilmektedir. Cezaevinin, yatarak tedavi edilmesi gereken mahkumlara ilişkin yazısına “yer yok, kabul edemeyiz” cevabı verilmektedir. Şu anda her an intihar edebilir durumda olan mahkumlar mevcuttur. Bir kısmı hakkında adli tıp raporu alınmıştır. Iğdır S tipinin ivedilikle Elazığ ilinde bulunan hastaneye bağlanması gerekmektedir.

2- Iğdır S tipinde ACEP (Akıllı Teknolojilerin Ceza İnfaz Kurumlarına Entegrasyonu Projesi) sistemi mevcut değildir. ACEP sisteminin kurulması talebi vardır. Bu sistem ile koğuş içerisinde görüntülü görüşme, kantin alışverişi yapılabilmektedir. Bu sistemi Türk Telekomünikasyon A.Ş. kurmaktadır. Iğdır’da 300 koğuşa sistemi kurmak pahalı olduğundan şirket ilgili sistemi kurmak istememektedir. Zira Iğdır S Tipi’nde genellikle koğuşlar tekli bazen de 3-4 kişi birlikte kalmaktadır.

3- Cezaevi yönetimi aile hekimliği kurulmasını talep etmektedir. 1000 mahkumun olduğu veya kapasiteli cezaevlerinde aile hekimliği kurulabilmektedir. Aile hekimliği merkezi kurulması için ilgili kurumların çalışma yapması ve bu eksikliğin giderilmesi gerekmektedir.

4- Mahkumlar sürekli yemeklerin kötü olduğundan yakınmaktadırlar. Iğdır S tipinin yemekleri Iğdır Açık Cezaevinde yapılmaktadır. Iğdır Açık Cezaevi ile görüşme yapılıp yemeklerin daha özenli ve çeşitli yapılması sağlanabilecektir.

4. Açık Cezaevi Tespitleri

• Avukat görüş yeri bulunmamaktadır. Avukatlar mahkum ile ya dışarıda bankta ya da ziyaretçi mahkum görüşme alanında görüşme yapmak zorunda bırakılmaktadır.

• Kan, idrar tahlili için gidilen hastane sevkinde mahkumlar, gardiyan tarafından -örnek vermesi için- tehdit edilmektedir. Bu durumun rutin haline geldiği mahkumlar tarafından ifade edilmiştir.​​​​​​​​

• Gardiyanlar tarafından mahkumların ailelerine veya dışarıda yaşadıkları mahalle, köy veya şehirde mahkuma ait ve kişilik haklarıyla alakalı özel bilgiler verildiği mahkumlar tarafından dile getirilmiştir.

• Mahkumun insan hakları komisyonu ve cezaevi izleme heyeti ile görüşmek için yetkililere yaptığı başvurular ilgili kurum ve kurullara iletilmemektedir.

• Kantinde çeşitliliğin bulunmadığı ifade edilmiştir.

• Yemekhanede, bir katta 164 adet sandalyenin bulunduğu, sandalye sayısının açık cezaevi kapasitesinin (bir katta 240 kişi var) çok altında olması sebebiyle her gün yemekhanede sıra ve oturma tartışması çıktığı belirtilmiştir.

• Kapalı görüş kabinlerindeki telefonların verimli bir şekilde çalışmadığı, sürekli kesintilerin olduğu belirtilmiştir. Bu durum, mahkumun görüş hakkını etkili şekilde kullanmasına engel olmaktadır.

• Sıcak suyun ısısının düşük olması; bu sebeple hijyen koşullarının oluşmadığı, soğuk duş alınması yüzünden hastalıkların fazlalaştığı belirtilmektedir.

• Bir katta yaklaşık 240 kişi bulunmasına rağmen toplamda 10 tuvaletin olduğu; bunlardan ikisinin bozuk olduğu, ezcümle 8 adet tuvalet bulunduğu belirtilmiştir. Bu durum hijyen sıkıntısına sebep olmaktadır. Ayrıca bu tuvaletlerin temizliğinin mahkum tarafından yapılmasının istendiği kaydedilmiştir.

• Kapalı cezaevindeyken mahkumun kantinden satın almış olduğu buzdolabı açık cezaevine geçişte mahkumlara verilmemektedir. İdarenin temin ettiği buzdolabı, tüm mahkumların bozulabilir olan yiyecek çeşitlerini hacim itibariyle muhafaza edecek kapasitede değildir. Bu nedenle yine ortak olan normal dolaplarda yiyecekler muhafaza edilmektedir. Bu durum mahkumlar arasında sorunlara sebep olmaktadır.

• Koğuşlarda TV yoktur. Ortak alanda iki adet TV bulunmaktadır.  Birinde diziler diğerinde ise haber kanalları izleme zorunluluğu vardır.

• Gardiyanlar tarafından mahkumlar arasında ayrımcılık yapıldığı belirtilmiştir. Verilen talimata uymama halinde mahkuma angarya iş yaptırılması ve daha ağır işte çalıştırılmasının söz konusu olduğu ifade edilmiştir.

• Cezaevinde verilen işleri ücretli yapan şçi mahkumların parasal ve özlük haklarında ciddi sorunlar tespit edilmiştir. İki bin küsür liraya aylık çalıştırılmakta olan mahkumlar için iş güvenliği olmadığı gibi sigorta da yapılmamaktadır. Mahkumlar İş-Kur ile cezaevi arasında yapılacak anlaşma ile ücret ve sigorta koşullarının iyileşeceği ifade edilmiştir.

• Gardiyanlarla arası iyi olan mahkumlar uzun süreli ücretli işe gidebilmekte ancak gardiyanların sevmediği mahkumlar ücretli işlere gönderilmemektedir. Talep eden tüm mahkumların ücretli işe gidebilme hakları olmasına rağmen keyfi bir muamele ile mahkumlar arasında ayrımcılık yapılmaktadır.” Haber: Fırat Akkuş

 20:26

Haber tarihi: 13 / 12 / 2024
Haber Okunma: 1002
Haber Yorumları: 0

Henüz yorum bulunmamaktadır. İlk yorumu siz yapabilirsiniz.

Ad, Soyad	*
E-Mail
	Kalan karekter sayısı:
Yorum	*
	Güvenlik kodunu giriniz: *
	(* Doldurulması zorunlu alanlar)